Xã Trà Đốc – thành phố Đà Nẵng là vùng đất miền núi giàu truyền thống lịch sử và bản sắc văn hóa, nơi đồng bào các dân tộc thiểu số mà chủ yếu là người Cadong đã sinh sống, gắn bó với núi rừng qua nhiều thế hệ. Trải qua thời gian, đồng bào nơi đây không chỉ cần cù lao động sản xuất mà còn lưu giữ được nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, thể hiện qua các lễ hội, phong tục tập quán, nghề thủ công và nếp sinh hoạt cộng đồng mang đậm bản sắc riêng.

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, khi đời sống kinh tế – xã hội không ngừng đổi thay, việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đang đặt ra nhiều yêu cầu mới. Nếu không có giải pháp phù hợp, những giá trị văn hóa quý báu ấy rất dễ bị mai một theo thời gian. Ngược lại, nếu biết trân trọng, gìn giữ và khai thác đúng hướng, bản sắc văn hóa sẽ trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. Thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy, phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa là hướng đi phù hợp, hiệu quả và bền vững. Du lịch không chỉ giúp quảng bá hình ảnh quê hương, con người, mà còn tạo thêm sinh kế, việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân; đồng thời tạo động lực để cộng đồng chủ động gìn giữ, phục dựng và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Nhận thức rõ điều đó, UBND xã Trà Đốc đã xây dựng Đề án số 04/ĐA-UBND ngày 16/12/2025 về việc phát triển du lịch xã Trà Đốc giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035. Theo đó, từng bước định hướng phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số, xem đây là nhiệm vụ quan trọng, lâu dài trong quá trình phát triển địa phương. Tuy nhiên để thực hiện hiệu quả mục tiêu này, cần nhìn nhận rõ vai trò của bản sắc văn hóa, xác định đúng tiềm năng, lợi thế của du lịch cộng đồng và phát huy vai trò chủ thể của người dân trong quá trình tham gia, cụ thể như sau:

1. Bản sắc văn hóa – “chìa khóa vàng” làm nên sức hút du lịch Trà Đốc

Văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Cadong ở xã Trà Đốc không chỉ là “di sản” cha ông để lại, mà còn là “hồn cốt” của bản làng – được gìn giữ và bồi đắp qua bao thế hệ. Đó là những phong tục, tập quán, tri thức bản địa gắn với núi rừng; là những thanh âm, sắc màu và câu chuyện văn hóa sống động trong đời sống cộng đồng.

Ở Trà Đốc, văn hóa hiện hữu rõ nét trong từng mùa vụ, từng ngày hội. Khi mùa lúa về, bà con tổ chức lễ mừng lúa mới với niềm tin và khát vọng no ấm. Trong đó, lễ cúng máng nước (Karát - langták) thường được tổ chức vào tháng 11, tháng 12 âm lịch thể hiện quan niệm uống nước nhớ nguồn, cảm tạ thần linh đã ban cho dân làng nguồn nước sinh sống. Lễ mừng lúa mới và cúng đưa thóc vào kho chứa bảo quản cũng được tổ chức long trọng theo những nghi thức riêng biệt mỗi khi đồng bào địa phương thu hoạch lúa rẫy, cầu cho mùa màng bội thu, dân làng no ấm. Trong những dịp ấy, tiếng trống, tiếng chiêng rộn ràng hòa cùng điệu múa truyền thống tạo nên không gian văn hóa rực rỡ, thiêng liêng và đầy cảm xúc – thứ một khi đã chứng kiến sẽ khó quên. Đây cũng là dịp để cả cộng đồng gắn kết, yêu thương đùm bọc nhau, cùng nhau sinh hoạt văn hóa, vui chơi sau những ngày làm việc vất vả.

Không chỉ có lễ hội, nét hấp dẫn của Trà Đốc còn đến từ những giá trị văn hóa bình dị mà bền chặt: các làn điệu dân ca, dân vũ; những nghề thủ công như đan lát, dệt thổ cẩm. Chính những giá trị ấy làm nên “chất riêng” của Trà Đốc, tạo lợi thế khác biệt trong phát triển du lịch. Bởi du khách hôm nay không chỉ muốn ngắm cảnh, mà còn muốn được chạm vào bản sắc, được sống cùng không khí bản làng, nghe tiếng chiêng giữa núi rừng và cảm nhận sự mến khách chân thành của người dân nơi đây.

Vì vậy, bảo tồn văn hóa không chỉ là lưu giữ những giá trị trong ký ức, mà quan trọng hơn là giữ cho văn hóa tiếp tục sống trong cộng đồng – sống trong từng nếp nhà, từng lễ hội, từng tiếng chiêng; được thực hành thường xuyên, được phục dựng đúng bản sắc, được truyền dạy cho thế hệ trẻ và được lan tỏa thông qua du lịch cộng đồng. Khi văn hóa được gìn giữ và phát huy đúng cách, đó không chỉ là niềm tự hào của người dân Trà Đốc, mà còn trở thành “chìa khóa vàng” mở ra con đường phát triển du lịch bền vững, góp phần nâng cao đời sống nhân dân và đưa hình ảnh Trà Đốc đến gần hơn với du khách muôn phương.

2. Du lịch cộng đồng – cơ hội để văn hóa được hồi sinh và lan tỏa

Thực tế cho thấy, nhiều địa phương phát triển du lịch cộng đồng thành công không phải nhờ những công trình lớn, mà nhờ biết trân trọng bản sắc, gìn giữ văn hóa và biến văn hóa trở thành trải nghiệm hấp dẫn, chân thực. Du khách ngày nay không chỉ muốn “đến để ngắm”, mà còn muốn “đến để sống cùng” – sống trong không gian bản làng, nghe câu chuyện văn hóa, thưởng thức ẩm thực truyền thống và cảm nhận sự mến khách của cộng đồng địa phương. Và xã Trà Đốc có đầy đủ điều kiện để phát triển du lịch cộng đồng theo hướng đặc sắc như vậy, bởi nơi đây hội tụ cả vẻ đẹp thiên nhiên nguyên sơ lẫn giá trị văn hóa độc đáo của đồng bào Cadong. Những tiềm năng ấy nếu được khai thác đúng hướng sẽ tạo nên các mô hình du lịch hấp dẫn, phù hợp với xu thế và nhu cầu du lịch trải nghiệm hiện nay, như:

- Trải nghiệm làng văn hóa – du lịch cộng đồng tại nóc Xa Rơ: tham quan không gian nhà ở, sinh hoạt cộng đồng, giao lưu văn nghệ, hòa mình vào đời sống bản làng.

- Du lịch sinh thái gắn với lòng hồ Thủy điện Sông Tranh và thác Bà Nô và các con suối trong vắt, rừng nguyên sinh xanh thẳm – nơi du khách có thể khám phá, dã ngoại và tận hưởng không khí trong lành vùng cao.

- Du lịch ẩm thực truyền thống với những món ăn đậm hương vị núi rừng như cơm lam, gà nướng, rượu cần, rau rừng…

Điều đáng quý nhất của du lịch cộng đồng chính là “lợi ích kép”: du khách được trải nghiệm văn hóa – người dân có thêm sinh kế cải thiện thu nhập, và hơn hết, văn hóa truyền thống cũng nhờ đó được phục dựng, được thực hành thường xuyên và lan tỏa mạnh mẽ. Khi người dân thấy văn hóa của mình được trân trọng, được du khách yêu thích và mang lại thu nhập, thì bản sắc sẽ càng được giữ gìn bền chặt hơn. Vì vậy, du lịch cộng đồng không chỉ là một hướng phát triển kinh tế, mà còn là cơ hội để văn hóa Trà Đốc được hồi sinh, tỏa sáng – trở thành niềm tự hào của người dân và sức hút riêng của địa phương.

3. Bảo tồn văn hóa phải gắn với đời sống – để người dân là chủ thể và hưởng lợi

Bảo tồn văn hóa muốn bền vững thì không thể chỉ dừng lại ở việc lưu giữ trong ký ức hay tổ chức theo phong trào. Văn hóa chỉ thật sự sống khi được duy trì trong đời sống hằng ngày, được cộng đồng thực hành, và càng bền vững hơn khi trở thành một phần của sinh kế. Khi người dân thấy văn hóa đem lại lợi ích thiết thực, họ sẽ càng trân trọng, giữ gìn và tự nguyện phát huy – bởi đó chính là giá trị của bản làng, của chính mình.

Đây cũng chính là tinh thần mà xã Trà Đốc đang từng bước hướng đến trong định hướng phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030: bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng, lấy người dân làm trung tâm, để người dân vừa là người giữ gìn bản sắc, vừa là người tham gia làm du lịch và là người hưởng lợi trực tiếp từ du lịch.

Trên thực tế, việc khuyến khích duy trì các lễ hội truyền thống như lễ mừng lúa mới, lễ cúng máng nước; tiếp tục gìn giữ và phát huy hoạt động của các đội cồng chiêng hiện có; từng bước khôi phục nghề thủ công truyền thống như đan lát, dệt thổ cẩm; xây dựng và thành lập các đội văn nghệ cộng đồng tại các thôn… không chỉ góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa quý báu, mà còn tạo nên những “điểm nhấn” hấp dẫn, giúp du khách yêu mến và nhớ về Trà Đốc bằng chính bản sắc của Trà Đốc.

Quan trọng hơn, khi văn hóa trở thành sản phẩm du lịch – thành trải nghiệm mà du khách tìm đến, thì người dân sẽ có thêm việc làm, thêm thu nhập từ chính những giá trị truyền thống của mình: từ biểu diễn cồng chiêng, tham gia lễ hội, làm nghề thủ công, nấu ăn truyền thống, hướng dẫn khách trải nghiệm các hoạt động sinh hoạt cộng đồng… Khi đó, mỗi người dân không chỉ là chủ thể gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống, mà còn trực tiếp tham gia sáng tạo và gia tăng giá trị kinh tế từ văn hóa; qua đó vừa bảo tồn được bản sắc văn hóa cộng đồng, vừa nâng cao đời sống trên chính quê hương mình.

Vì vậy, gắn bảo tồn văn hóa với đời sống và sinh kế chính là con đường căn cơ nhất để văn hóa không bị mai một, để du lịch cộng đồng phát triển bền vững, và để Trà Đốc lớn lên từ chính bản sắc riêng có của mình. Khi người dân được hưởng lợi từ văn hóa, họ sẽ càng trân trọng và gìn giữ văn hóa; và khi văn hóa được gìn giữ bền vững, đó chính là nền móng vững chắc để du lịch cộng đồng Trà Đốc phát triển lâu dài, tạo sinh kế ổn định và nâng cao đời sống Nhân dân.

4. Mỗi người dân Trà Đốc cần là một “đại sứ văn hóa” và “chủ thể du lịch cộng đồng”

Du lịch cộng đồng muốn phát triển bền vững thì không chỉ cần chủ trương đúng, quy hoạch tốt hay sự hỗ trợ của Nhà nước – mà quan trọng hơn hết là sự chung tay của Nhân dân, bởi người dân chính là “linh hồn” của điểm đến. Văn hóa nằm trong mỗi nếp nhà, mỗi câu chuyện, mỗi tiếng chiêng, mỗi lời chào thân thiện… Và cũng chính người dân là người tạo nên cảm xúc, để du khách đến Trà Đốc không chỉ để tham quan, mà để yêu mến, để nhớ và muốn quay lại.

Mỗi người dân Trà Đốc, dù là già hay trẻ, dù ở thôn nào, cũng có thể trở thành một “đại sứ văn hóa” – giới thiệu với bạn bè muôn phương về quê hương mình bằng chính sự chân thành, hiếu khách và nếp sống đẹp. Khi người dân chủ động tham gia làm du lịch, trân trọng bản sắc và giữ gìn cảnh quan, thì du lịch cộng đồng sẽ không còn là câu chuyện của riêng ai, mà trở thành “việc chung”, thành cơ hội lớn để Trà Đốc phát triển từ chính những giá trị của mình.

Vì vậy, mỗi người dân Trà Đốc hãy cùng nhau lan tỏa tinh thần: “Giữ văn hóa – Giữ bản làng – Làm du lịch bằng trái tim!”

Hãy bắt đầu từ những hành động gần gũi và thiết thực nhất:

- Giữ gìn phong tục tốt đẹp, trân trọng lễ hội truyền thống, tiếng chiêng, nghề đan lát, dệt thổ cẩm – để bản sắc Trà Đốc không phai nhạt theo thời gian.
- Giữ cho cộng đồng thôn, nóc sạch – đẹp – văn minh: chỉnh trang nhà cửa, đường làng, ngõ xóm; tạo diện mạo thân thiện để đón du khách.

- Đón khách bằng nụ cười và sự mến khách: ứng xử lịch sự, chân tình, tạo cảm giác ấm áp như người thân trở về.

- Bảo vệ môi trường, giữ rừng – giữ suối – giữ thác: hạn chế rác thải nhựa, giữ cảnh quan nguyên sơ, để thiên nhiên Trà Đốc luôn trong lành, xanh mát.
- Truyền dạy văn hóa cho thế hệ trẻ, để con cháu mai sau vẫn biết đánh chiêng, biết múa hội, biết nghề truyền thống – giữ được cốt lõi bản sắc văn hóa cộng đồng.

Du lịch cộng đồng Trà Đốc sẽ không thể bền vững nếu thiếu người dân; và cũng sẽ không thể tỏa sáng nếu thiếu niềm tự hào về bản sắc. Khi mỗi người dân đều ý thức mình là chủ thể, là “đại sứ”, là người giữ lửa văn hóa – thì Trà Đốc sẽ trở thành một điểm đến không chỉ đẹp bởi cảnh quan, mà còn đẹp bởi tình người.

5. Phát triển du lịch cộng đồng – hướng đi bền vững cho Trà Đốc

Nhận thức rõ tiềm năng, lợi thế và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, xã Trà Đốc đang từng bước triển khai Đề án phát triển du lịch giai đoạn 2026–2030, với định hướng xuyên suốt là phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc. Trong đó, nóc Xa Rơ được xác định là điểm nhấn trọng tâm để xây dựng thương hiệu du lịch cộng đồng đặc trưng của địa phương, làm hạt nhân lan tỏa cho các điểm đến khác trên địa bàn. Định hướng phát triển du lịch của Trà Đốc không chạy theo số lượng hay lợi ích trước mắt, mà chú trọng tính bền vững, lâu dài: phát triển từng bước, phù hợp điều kiện thực tế; đầu tư hạ tầng gắn với phục vụ dân sinh; xây dựng sản phẩm du lịch dựa trên cảnh quan thiên nhiên và giá trị văn hóa sẵn có; lấy cộng đồng làm trung tâm và người dân làm chủ thể tham gia.

Trong tương lai, khi hệ thống giao thông và hạ tầng được đầu tư đồng bộ hơn, các sản phẩm du lịch cộng đồng – du lịch sinh thái được định hình rõ nét, người dân được tập huấn kỹ năng làm du lịch, kỹ năng đón tiếp và phục vụ du khách, Trà Đốc hoàn toàn có cơ sở để trở thành điểm đến hấp dẫn trong tuyến liên kết biển – phố - núi. Khi đó, du lịch không chỉ mang lại trải nghiệm mới mẻ cho du khách, mà còn mở ra thêm nhiều cơ hội việc làm, góp phần giảm nghèo bền vững, nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống của Nhân dân địa phương. Phát triển du lịch cộng đồng chính là con đường để Trà Đốc vừa giữ được bản sắc, vừa khai thác hiệu quả tiềm năng, vừa vươn lên phát triển từ chính nội lực của mình. Với sự đồng lòng của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân, Trà Đốc đang từng bước khẳng định hướng đi đúng đắn, bền vững và giàu triển vọng trong tương lai.

Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc gắn với phát triển du lịch cộng đồng là con đường đúng đắn, phù hợp và bền vững đối với xã Trà Đốc. Đây không chỉ là trách nhiệm gìn giữ những di sản văn hóa quý báu của cha ông để lại, mà còn là cơ hội để Trà Đốc khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có, phát triển kinh tế, tạo sinh kế, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho Nhân dân, góp phần vào sự phát triển chung của thành phố Đà Nẵng. Phát triển du lịch cộng đồng không làm mất đi bản sắc, mà ngược lại, chính là cách để bản sắc được hồi sinh, được trân trọng và lan tỏa rộng rãi hơn. Khi văn hóa trở thành nền tảng của du lịch, khi người dân trở thành chủ thể tham gia và hưởng lợi, thì du lịch cộng đồng Trà Đốc sẽ phát triển bền vững, lâu dài và mang đậm dấu ấn riêng không thể trộn lẫn. Mỗi người dân Trà Đốc hôm nay chính là người giữ lửa văn hóa, là đại sứ quảng bá hình ảnh quê hương – bằng nếp sống đẹp, sự mến khách chân thành và niềm tự hào về bản sắc dân tộc. Với sự đồng lòng của cả cộng đồng, Trà Đốc sẽ từng bước trở thành điểm đến du lịch cộng đồng thân thiện, giàu bản sắc và để lại những ấn tượng sâu sắc, tốt đẹp trong lòng du khách gần xa.

Đ/c Nguyễn Thị Như Bình – Trưởng phòng Văn hoá xã